Czy zmiany w ustawie Ordynacja podatkowa ,które weszły w życie z dniem 1 stycznia 2003r. dokonano na korzyść podatników i czy są zgodne z Konstytucją RP.?
Liczne zmiany dokonane w ustawie Ordynacja podatkowa ,które zaczęły obowiązywać z dniem 1 stycznia 2003r ,wprowadzono w życie uzasadniają ,że mają one uprościć system podatkowy i ułatwić "życie podatnikom " .faktycznie ułatwiły one przede wszystkim prace organom skarbowym a nałożyły dodatkowe obowiązki i skomplikowały funkcjonowanie podatników. Przykładem takich zmian dokonanych w ustawie Ordynacja podatkowa (choć jest ich o wiele więcej) jest ;zmieniony art.21 ust.3 i art. 53§3 i 4.tej ustawy.
1. Ustawodawca w demokratycznym państwie prawa powinien tworzyć prawo jasne, spójnie i logiczne ,bez norm prawnych kolizyjnych nawzajem się wykluczających. Jeżeli zatem w ustawie Ordynacja podatkowa określono legalne definicje :obowiązku podatkowego, zobowiązania podatkowego i podatku ,to definicjami tymi powinien się posługiwać ustawodawca używając pojęć w nich zawartych w sposób taki jak wynika to z definicji we wszystkich ustawach podatkowych i przepisach prawa podatkowego. Skoro zatem zobowiązanie podatkowe powstaje z mocy prawa, to dla powstania zobowiązania podatkowego nie jest wymagane istnienie decyzji określającej zobowiązanie podatkowe, nie oznacza ,że zobowiązanie to powstaje z niczego. Jego zaistnienie wiąże się z powstaniem takich okoliczności ,czy stanów faktycznych określonych w ustawie , z którymi przepisy tej ustawy wiążą powstanie zobowiązania podatkowego. Nie oznacza to również ,że organy podatkowe w tym przypadku pozbawione są prawa wydawania decyzji podatkowych. Zobowiązanie podatkowe ma postać skonkretyzowaną ,a konkretyzacja w przypadku zobowiązań powstałych z mocy prawa następuje w zeznaniu podatkowym poprzez wykazanie należnej kwoty podatku.
Zgodnie z art.46 ust.6 w/w ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych
" Podatek dochodowy wynikający z zeznania jest podatkiem należnym za dany rok, chyba że urząd skarbowy wyda decyzję, w której określi inną wysokość podatku. W razie nie złożenia zeznania o wysokości osiągniętego dochodu, urząd skarbowy wyda decyzję określającą wysokość zobowiązania w podatku dochodowym."
Zgodnie z art.21§3 w/w ustawy Ordynacja podatkowa obowiązującej do 31 grudnia 2002r.
"Jeżeli, wskutek wszczętego postępowania podatkowego, organ podatkowy stwierdzi, że podatnik, mimo ciążącego na nim obowiązku ,nie zapłacił w całości lub części podatku albo że wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracji ,organ podatkowy wydaje decyzje ,w której określa wysokość zaległości podatkowej ,albo stwierdza nadpłatę."
Ustawodawca od 1 stycznia 2003r zmienia przepis art.21 §3 ustawy Ordynacja podatkowa w następujący sposób,
"Jeżeli, w postępowaniu podatkowym organ podatkowy stwierdzi, że podatnik, mimo ciążącego na nim obowiązku ,nie zapłacił w całości lub części podatku ,nie złożył deklaracji, albo że wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracji ,organ podatkowy wydaje decyzje ,w której określa wysokość zobowiązania podatkowego ."
W uzasadnieniu do projektu ustawy o zmianie Ustawy Ordynacja podatkowa oraz zmianie innych ustaw ,projektodawcy wskazali ,iż sytuacja ,kiedy organ podatkowy określał wysokość zaległości podatkowej lub stwierdzał nadpłatę okazała się niepraktyczna i niespójna z przepisami materialnych ustaw podatkowych .
Z tak uzasadnioną zmianą treści powyższego przepisu nie można się zgodzić , chyba, że sytuacja ta była niepraktyczna jedynie dla organów podatkowych ,gdyż dla podatników była bardo praktyczna .Nie można też stwierdzić ,że dokonana zmiana spornego przepisu obecnie jest praktyczna i spójna z przepisami materialnych ustaw podatkowych.
Z sentencji wydanej przez organ podatkowy decyzji (a moc wiążącą ma tylko rozstrzygniecie zawarte w sentencji decyzji) wynikało w sposób jednoznaczny jaką zaległość w podatku dochodowym wynikającą z obowiązku podatkowego, który przekształcił się w zobowiązanie podatkowe do zapłaty konkretnej kwoty podatku posiada podatnik .Urząd również w decyzji określał należną kwotę odsetek od powstałej zaległości na dzień wydania decyzji . Po otrzymaniu takiej decyzji podatnik wiedział jaką kwotę zaległego podatku i odsetek za zwłokę ma wpłacić do organu podatkowego.
Po otrzymaniu decyzji według obecnie obowiązującego stanu prawnego, podatnik w sentencji decyzji ma określoną kwotę wysokości zobowiązania podatkowego np.w podatku dochodowym od osób fizycznych. Zaległość podatkową i odsetki za zwłokę powinien obliczyć sobie sam. Jaki zatem sens ma wydawanie decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego ,(które wynika z mocy prawa a nie z mocy decyzji organu podatkowego) w decyzji z której nic nie wynika ,gdyż określone w decyzji zobowiązanie podatkowe bardzo często w dniu jej wydania jest nieaktualne, ponieważ w części wygasło poprzez zapłatę części podatku.(art.59 O.p). Zobowiązanie podatkowe to nie to samo co podatek (art.5 i 6 O.p)
Dopóki urząd skarbowy nie wyda decyzji określającej inną wysokość podatku niż ta, która została określona przez podatnika w złożonym zeznaniu, brak jest jakichkolwiek podstaw faktycznych i prawnych by organy demokratycznego państwa prawnego żądały od podatnika zapłaty innej wysokości podatku niż ta ,która została wykazana przez podatnika w zeznaniu .
Zgodnie z art.217 Konstytucji RP nakładanie podatków, innych danin publicznych następuje w drodze ustaw , zgodnie z art.84 Konstytucji RP każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów publicznych , tym podatków ,określonych w ustawie.
To powoduje ,że zmiana dokonana w art. 21 ust.3 w/w ustawy Ordynacja podatkowa jest niespójna i sprzeczna z art. 45 ust.6 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i niespójna i sprzeczna z definicjami zobowiązania podatkowego i podatku określonymi w art.5 i art.6 ustawy ordynacja podatkowa. Skoro zobowiązanie podatkowe powstaje z mocy prawa, to nie może być określane i wynikać z decyzji . W decyzji w przypadku powstania obowiązku podatkowego, który przekształcił się w zobowiązanie z mocy prawa do zapłaty określonej kwoty podatku, powinna być określana: wysokość należnego podatku , wysokość zaległości podatkowej, albo wysokość nadpłaty ,gdyż to jest celem postępowania podatkowego i to jest rozstrzygniecie w postępowaniu podatkowym sprawy co do istoty. Organy podatkowe w wydawanych decyzjach powinny niejako w sposób prawidłowy wypełniać zeznanie podatkowe jakie powinien złożyć podatnik i takie dane i rozstrzygnięcie powinna zwierać decyzja. Odmienne postępowanie organów skarbowych i dokonane zmiany w tym zakresie u ustawie Ordynacja podatkowa, moim zdaniem naruszają w sposób rażący podstawowe zasady demokratycznego państwa prawnego w tym.:art.2 art. 7 ,art. 84,art.217 Konstytucji RP w związku z art.21§ 1 i§ 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r Ordynacja podatkowa (Dz.U.Nr 137 ,poz. 926 ze zm.) w związku z art.4,art.5,art.6 tej ustawy i w związku z art.45 ust.6 ustawy z dnia 26 lipca 1999r o podatku dochodowym od osób fizycznych(j.t. Dz.U.z 2000r.Nr 14,poz.176 ze zm.).
2. W uzasadnieniu decyzji wydawanych na podstawie obecnie obowiązujących
przepisów ustawy Ordynacja podatkowa, organy skarbowe pouczają podatników, że podatnik samodzielnie nalicza i bez wezwania organu podatkowego wpłaca odsetki za zwłokę zgodnie z art.,53 i 55 ustawy Ordynacja podatkowa.
Zgodnie z art.53 § 3 i 4 w/w ustawy Ordynacja podatkowa obowiązującej do 31 grudnia 2002 przepis ten stwierdzał co następuje;
"Odsetki za zwłokę ,z zastrzeżeniem § 4,nalicza podatnik ,płatnik lub inkasent.
"W przypadkach przewidzianych w art.21 §3 i 4,art.28§2 oraz art.30 §1 odsetki za zwłokę nalicza organ podatkowy ,określając ich wysokość na dzień wydania decyzji określającej wysokość zaległości podatkowej ,decyzji o zwrocie wynagrodzenia lub decyzji o odpowiedzialności podatkowej płatnika (inkasenta)"
Ustawodawca od 1 stycznia 2003r zmienia przepis art.53 §3 i4 ustawy Ordynacja podatkowa w następujący sposób,
"Odsetki za zwłokę nalicza podatnik, płatnik ,inkasent, następca prawny lub osoba trzecia odpowiadająca za zaległości podatkowe z zastrzeżeniem art.48§1pkt.2 i 3,art.53 a ,art.62§4,art.66§5 i art.76 a§1. Odsetki za zwłokę naliczane są od dnia następującego po dniu upływu terminu płatności podatku lub terminu ,w którym płatnik lub inkasent był obowiązany dokonać wpłaty podatku na rachunek organu podatkowego "
W uzasadnieniu do projektu ustawy o zmianie Ustawy Ordynacja podatkowa oraz zmianie innych ustaw projektodawcy wskazali:
"iż określenie odsetek za zwłokę od nieaktualnej kwoty zaległości nie tylko jest zbędne ale też wprowadza podatnika w błąd, co do wysokości jego zobowiązań zmuszając do dokonania w istocie 'nienależnej wpłaty. Poza tym, podana w decyzji kwota odsetek za zwłokę jest aktualna tylko na dzień wydania decyzji, co w zasadzie jest dla podatnika, płatnika lub inkasenta bezużyteczne. Już następnego dnia po wydaniu decyzji wymiarowej kwota odsetek za zwłokę jest inna. Bieg odsetek za zwłokę powoduje natomiast konieczność ponownego ich naliczania (przez podatnika, płatnika lub inkasenta) na dzień zapłaty kwoty zaległości podatkowej wynikającej z decyzji. Dla stron stosunku zobowiązaniowego jest, bowiem istotna kwota odsetek za zwłokę należna na dzień dokonywania wpłaty. Nowy przepis art.53 § 3 ogranicza, więc ten pracochłonny acz zbędny obowiązek ciążący aktualnie na organach podatkowych wyłącznie do sytuacji, gdy naliczenie odsetek za zwłokę przez organ podatkowy jest faktycznie niezbędne. W § 3 uzupełnia się katalog podmiotów, na których ciąży obowiązek naliczania odsetek za zwłokę o następców prawnych oraz osoby trzecie odpowiadające za zaległości podatkowe. Te podmioty, będąc zobowiązanymi do uiszczenia zaległości podatkowej, powinny również uiszczać samodzielnie obliczone odsetki do tej zaległości".
Z tak uzasadnioną zmianą treści powyższego przepisu nie można się zgodzić sytuacja ta była niepraktyczna i pracochłonna jedynie dla organów podatkowych, gdyż przez podatników w pełni akceptowana i bardzo praktyczna .Z sentencji wydanej przez organ podatkowy decyzji (a moc wiążącą ma tylko rozstrzygniecie zawarte w sentencji decyzji) wynikało w sposób jednoznaczny jaką kwotę odsetek ma zapłacić podatnik do dnia wydania decyzji.
Tak dokonana zmiana wyłącza z pod kontroli administracyjnej sposób wyliczenia i terminy liczenia odsetek żądanych przez organy podatkowe od wydanych decyzji określających wysokości zobowiązania podatkowego. Rodzi też dodatkowe trudności podatnikom przy liczeniu terminów biegu odsetek, mając na uwadze ,że zgodnie z art.54 §1 w/w ustawy ordynacja podatkowa, odsetek nie nalicza się w przypadkach wskazanych w tym przepisie ,które niejednokrotnie znane są tylko organom skarbowym (np.54§1 pkt.3),ponadto stwierdzić trzeba ,że odsetki niejednokrotnie przewyższają należność główną jaką żądają organy skarbowe i bardzo często powstawały spory o kwotę naliczonych odsetek.
W przypadku wydawania decyzji przez organy podatkowe w wyniku, której powstaje inna kwota podatku podlegająca wpalacie do urzędu skarbowego niż ta która określił podatnik w złożonym zeznaniu ,decyzja taka powinny określać również wysokość należnych odsetek, gdyż tylko w tym przypadku podatnik ma możliwość poddać kontroli i weryfikacji sposób ich ustalenia ,termin naliczenia i przypadki zastosowania okresów wyłączeń od których nie nalicza się odsetek.
Ustawodawca pozbawiając obowiązku naliczania odsetek za zwłokę organy podatkowe, powstałych w wyniku wydania przez te organy decyzji określających zobowiązanie podatkowe i przenosząc ten obowiązek na : podatnika, płatnika ,inkasentów, następców prawnych lub osoby trzecie odpowiadająca za zaległości podatkowe ,(gdy faktycznie i tak organy podatkowe naliczają wysokość odsetek, gdyż żądają od podatników zapłaty określone kwoty zaległości w tym odsetki ), wyłączył z pod kontroli administracyjnej: sposób i wysokość odsetek określanych i żądanych obecnie od podatników przez te organ. .Podatnik pozbawiony został prawa zaskarżenia wysokości określonych przez urząd odsetek, gdyż faktycznie organ podatkowy ich wysokości nie określa, tyko żąda zapłaty określoną kwotę odsetek. Działanie takie moim zdaniem w sposób rażący narusza podstawowe zasady demokratycznego państwa prawnego w tym.art.2,art.77 ust.2 Konstytucji RP w związku z art.53 § 3 Ordynacja podatkowa (Dz.U.Nr 137 ,poz. 926 ze zm.)
Marian Sworobowicz
Doradca podatkowy
Nr wpisu na listę doradców 00087
kliknij aby powiększyć |
| |
